M. ORHAN OKAY - TDV İslâm Ansiklopedisi

M. ORHAN OKAY

1931-2017
Müellifin telif ettiği veya katkıda bulunduğu toplam 63 madde vardır.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne katkıda bulunduğu ilim dalları:
    Türk Dili ve Edebiyatı, Dinler Tarihi, İslâm Düşüncesi ve Ahlâk
Müellifin özgeçmişi
İstanbul Balat’ta doğdu (1931). İstanbul Vefa Lisesi’nden (1950), İstanbul Çapa Yüksek Öğretmen Okulu Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden (1955) ve İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden (1955) mezun oldu. Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yeni Türk Edebiyatı Kürsüsü’nde “İlk Türk Pozitivist ve Natüralisti Beşir Fuâd” başlıklı teziyle doktorasını (danışman: Prof.Dr. Mehmet Kaplan, 1962) tamamladı. “Batı Medeniyeti Karşısında Ahmed Midhat Efendi” başlıklı takdim çalışmasıyla doçent (1975), “Necip Fazıl Kısakürek” başlıklı takdim çalışmasıyla profesör unvanı (1988) aldı.

Bir süre Artvin Lisesi’nde (1955-1956) ve Diyarbakır Ziya Gökalp Lisesi’nde (1958-1959) öğretmenlik yaptı. Daha sonra Erzurum Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde (1959-1994) ve Sakarya Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi’nde (1994-1996) öğretim üyesi, Elazığ Fırat Üniversitesi’nde de (1978-1979) misafir öğretim üyesi olarak görev yaptı. Fransa’ya araştırma amaçlı ziyarette bulundu (1963-1965). Emekli olduktan (1996) sonra bir süre Fatih Üniversitesi’nde (1996-1999) dersler verdi.

Başlangıcından itibaren TDV İslâm Ansiklopedisi çalışmalarının içinde bulundu; Ansiklopedi İlim Kurulu ve Ansiklopedi Danışma Kurulu üyeliği yaptı (1999-2003). Müellif-redaktör ve Yeni Türk Edebiyatı İlim Heyeti başkanı olarak ansiklopedi mutfağında bizzat hizmet verdi; 63 madde veya madde bölümü telif etti, birçok maddenin ilmî redaksiyonunu yaptı.

Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Türk Dil Kurumu, Türkiye Yazarlar Birliği, İlim ve Sanat Eserleri Sahipleri Meslek Birliği (İLESAM) gibi çeşitli bilimsel kuruluşlarda üye olarak bulundu.

Batı Medeniyeti Karşısında Ahmed Mithat Efendi adlı kitabıyla Türkiye Milli Kültür Vakfı İnceleme Ödülü’ne (1976), Sanat ve Edebiyat Yazıları adlı kitabıyla Türkiye Yazarlar Birliği Tenkit Ödülü’ne (1991), ayrıca Türkiye Yazarlar Birliği Yılın Kültür Adamı Ödülü’ne (1996), Kombassan Vakfı Mevlana Büyük Ödülleri Edebiyat Ödülü’ne (1998) ve TDV İslâm Ansiklopedisi’ne hizmetleri sebebiyle Diyanet İşleri Başkanlığı’nın “Yüzyılın İslâm Kültür Hizmeti Onur ve Hizmet Ödülleri” kapsamında hizmet ödülüne lâyık görüldü (2014).

13 Ocak 2017 tarihinde İstanbul’da vefat etti ve Topkapı Çamlık Mezarlığı’na defnedildi.

İlmî ve akademik çalışmalarında Türk dili ve edebiyatı genel başlığı altında edebiyat ve kültür tarihi alanlarında yoğunlaştı.

Beşir Fuad: İlk Türk Pozitivist ve Natüralisti (İstanbul 1969, 2008), Necip Fazıl Kısakürek (İstanbul 1987, 2006), Mehmet Akif: Bir Karakter Heykelinin Anatomisi (İstanbul 1989, 2000), Sanat ve Edebiyat Yazıları (İstanbul 1990, 2015), Batı Medeniyeti Karşısında Ahmed Midhat Efendi (Ankara 1991; İstanbul 2008), Ahmet Hamdi Tanpınar (İstanbul 2000), Silik Fotoğraflar (İstanbul 2001), Edebiyat ve Edebî Eser Üzerine (İstanbul 2001), Bir Başka İstanbul (İstanbul 2002), Poetika Dersleri (İstanbul 2004, 2014), Batılılaşma Devri Türk Edebiyatı (İstanbul 2005), Şeyh Galip: Hüsn ü Aşk (İstanbul 2010) başlıca eserleridir.
Güncelleme Tarihi: 29 Mayıs 2018
Müellifin telif ettiği veya katkıda bulunduğu maddeler
ÂFÂK
II. Abdülhamid döneminde yayımlanan ve edebî yönü ağır basan dergi.
AĞAOĞLU, Samet
Cumhuriyet dönemi yazarı, politikacı.
AHMED HÂŞİM
Türk şairi ve deneme yazarı.
AHMED MİDHAT EFENDİ
Yazar, gazeteci, romancı ve nâşir.
AZİZ ALİ EFENDİ
Devlet adamı, şair ve mutasavvıf.
BATILILAŞMA
Batı dışındaki toplumlarda Batı’nın gelişmişlik seviyesine ulaşma çabalarını ifade etmek için kullanılan bir tabir.
BEN ve ÖTESİ
Necip Fazıl Kısakürek’in (ö. 1983) üçüncü şiir kitabı.
BEŞ ŞEHİR
Ahmed Hamdi Tanpınar’ın deneme tarzında yazdığı şehir monografilerini ihtiva eden eseri.
BEŞÂİR-i SIDK-ı NÜBÜVVET-i MUHAMMEDİYYE
Ahmed Midhat Efendi’nin, Hz. Muhammed’in risâletinden önce onun peygamberliğini müjdeleyen alâmetlere dair eseri.
BEŞİR FUAD
Fikir adamı ve tenkitçi.
BEYATLI, Yahya Kemal
Türk şairi ve nesir yazarı.
BİLGEGİL, Mehmet Kaya
Edebiyat tarihi araştırmacısı, edip.
BİR ADAM YARATMAK
Necip Fazıl Kısakürek’in (ö. 1983) ölüm korkusu ve kader temalarını işlediği üç perdelik trajedisi.
BÜYÜK DOĞU
Eylül 1943’ten başlayarak çeşitli aralıklarla Mayıs 1978’e kadar yayımlanan fikrî, edebî, siyasî ve dinî muhtevalı dergi.
BÜYÜK KAPI
Necip Fazıl Kısakürek’in (ö. 1983), mürşidi Abdülhakim Arvâsî’yi anlattığı eseri.
CELÂL SAHİR EROZAN
Servet-i Fünûn ve II. Meşrutiyet devri şair ve yazarı.
ÇİLE
Necip Fazıl Kısakürek’in (ö. 1983) şiirlerini topladığı kitap.
ÇÖLE İNEN NUR
Necip Fazıl Kısakürek’in (ö. 1983) Hz. Muhammed’in hayatına dair eseri.
EDEBİYÂT-ı CEDÎDE
Türk edebiyatında 1896-1901 yılları arasında faaliyet gösteren edebî topluluk.
EDEBİYAT TARİHİ
Edebî eser ve şahsiyetleri kronolojik ve sistematik olarak inceleyen bilim dalı.
EDHEM PERTEV PAŞA
Devlet adamı, yazar ve şair.
ELDEM, İsmail Hakkı
Son devrin tanınmış biyografi yazarı ve mütercimlerinden.
ESKİ ŞİİRİN RÜZGÂRIYLE
Yahya Kemal’in (ö. 1958) divan şiiri tarzında yazdığı manzumelerinin toplandığı kitap.
EŞBER
Abdülhak Hâmid’in, konusu Büyük İskender’in Hint seferi sırasında geçen tarihi manzum trajedisi.
FATİH-HARBİYE
Peyami Safa’nın (ö. 1961), bir aşk teması etrafında Türkiye’de Doğu-Batı çatışmalarını ele aldığı romanı.
FECR-İ ÂTÎ
II. Meşrutiyet’ten sonra teşekkül eden, sanatta ferdiyetçiliği ve estetik değerleri benimseyen edebiyatçılar topluluğu.
FELÂTUN BEY ile RÂKIM EFENDİ
Ahmed Midhat Efendi’nin (ö. 1912) Tanzimat’tan sonraki alafranga hayatı hicveden romanı.
GÖKALP, Ziya
Türkçülük akımının nazariyatçısı, fikir adamı, sosyolog ve eğitimci.
GÜNEŞ
Beşir Fuad’ın (ö. 1887) çıkardığı ilmî-edebî dergi.
GÜNEŞ
Orhan Seyfi Orhon’un (ö. 1972) çıkardığı sanat-edebiyat dergisi.
HAREKET
Nurettin Topçu’nun (ö. 1975) yayımladığı aylık fikir ve sanat dergisi.
HAŞMET
Nükte ve hicivleriyle tanınan divan şairi.
HÂTIRAT
Yaşanılmış olayların anlatıldığı otobiyografik eserlerin ortak adı.
HÂVER
1884 yılında İstanbul’da yayımlanan fikir ve edebiyat dergisi.
HAZÎNE-i FÜNÛN
1893-1896 yılları arasında İstanbul’da yayımlanan edebiyat ve fikir dergisi.
HİCİV
Bir kişi, kurum veya toplumu alaylı tarzda eleştirme ve eleştiri metinlerinin oluşturduğu edebî tür.
HUZUR
Ahmet Hamdi Tanpınar’ın (ö. 1962) Osmanlı kültür, medeniyet ve mûsikisi çevresinde Cumhuriyet aydınının kimlik problemlerini ele aldığı romanı.
İPEKTEN, Halûk
Divan edebiyatı araştırmacısı, edebiyat tarihçisi.
İSLÂMCILIK
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkan dinî-siyasî ideoloji.
İSTANBUL
Marmara bölgesinde Türkiye’nin en büyük şehri ve aynı adı taşıyan küçük bir ilin merkezi.
İSTANBUL
1953-1956 yılları arasında yayımlanan fikir, sanat ve edebiyat dergisi.
İSTİKLÂL MARŞI
Mehmed Âkif Ersoy’un Büyük Millet Meclisi tarafından 1921’de resmî millî marş olarak kabul edilen şiiri.
KARAY, Refik Halit
Türk hikâyeci ve romancısı.
KIRKANBAR
Ahmed Midhat Efendi’nin 1873-1876 yılları arasında çıkardığı popüler kültür dergisi.
KISAKÜREK, Necip Fazıl
Türk şairi, tiyatro yazarı ve fikir adamı.
MAÂRİF
1891-1896 yılları arasında yayımlanmış haftalık fen ve edebiyat dergisi.
MAKBER
Abdülhak Hâmid Tarhan’ın (ö. 1937) karısının ölümü üzerine yazdığı manzum eser.
MEHMED ÂKİF ERSOY
İstiklâl Marşı ve Safahat şairi, millî-dinî hassasiyeti, karakter ve seciyesiyle Türk milletinin gönlünde yer edinen İslâmcılık akımının önemli şahsiyeti.
MİLLÎ EDEBİYAT AKIMI
II. Meşrutiyet ile Cumhuriyet’in ilk yılları arasında faaliyet gösteren edebiyat akımı.
MUKADDİME
İslâm kitap telif geleneğinde eserlerin başındaki önsöz veya girişin adı.
MÜDÂFAA
Ahmed Midhat Efendi’nin (ö. 1912) Türkiye’deki misyoner faaliyetlerine karşı reddiye mahiyetindeki eseri.
NİZÂ-ı İLM ü DÎN
Din-bilim çatışması konusunda John W. Draper’in kaleme aldığı eserin Ahmed Midhat Efendi (ö. 1912) tarafından yapılan tenkitli ve ilâveli tercümesi.
ROMAN
Zamanı, mekânı, olayları ve kişileriyle gerçek hayata ve kurguya dayanan, çok çeşitli anlatım tekniklerinin kullanıldığı edebî eser türü.
SAFAHAT
Mehmed Âkif Ersoy’un (ö. 1936) yedi kitaptan oluşan şiir külliyatı.
SAİT FAİK ABASIYANIK
Cumhuriyet devri hikâyecisi.
SELÂSET
Belâgatta ifadenin pürüzsüz ve akıcı olmasını ifade eden terim.
SİHR-i HELÂL
Bir beyitte hem önceki hem sonraki kelimelerle anlamı bütünleme sanatı; insanı büyüleyici, olağan üstü güzel söz.
TANPINAR, Ahmet Hamdi
Cumhuriyet dönemi şairi, romancı, deneme yazarı ve edebiyat tarihçisi.
SEVENGİL, Refik Ahmet
Gazeteci, roman, hikâye ve inceleme yazarı.