DİA

Müellif toplam 168 madde veya madde bölümü telif etmiştir.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne katkıda bulunduğu ilim dalları:
    İslâm Tarihi ve Medeniyeti, Coğrafya, Dinler Tarihi, Fıkıh, Fars ve Urdu Edebiyatları, Hadis, İslâm Düşüncesi ve Ahlâk, İlimler Tarihi, Kelâm, Mimari, Mûsiki, Türk Dili ve Edebiyatı, Tefsir, Tasavvuf, Türk Tarihi ve Medeniyeti
Müellifin özgeçmişi
Müellif alanındaki bir imza olarak DİA, TDV İslâm Araştırmaları Merkezi ansiklopedi hazırlık kurulunu temsil etmektedir. Merkez heyetindeki müellif kadromuzun geniş işbirliği ile hazırlanan maddelerde bu imza kullanılmaktadır.
Güncelleme Tarihi: 1 Aralık 2017
Müellifin telif ettiği maddeler veya madde bölümleri
ABBAS
Hz. Peygamber’in amcası.
ABBAS MİRZA
Azerbaycan valisi ve saltanat nâibi.
ABBÂSÎ
Safevî Hükümdarı I. Abbas zamanında (1587-1628) basılan altın ve gümüş sikkeye verilen ad.
ABDULLAH b. MUHAMMED et-TEÂYİŞÎ
Sudanlı Mehdî Muhammed Ahmed’in halefi.
ABDULLAH PAŞA, Kölemen
Osmanlı müşiri ve Harbiye nâzırı.
ABDURRAHMAN b. HİŞÂM
Alevî (Filâlî) hânedanına mensup Fas sultanı (1822-1859).
ABDÜLAZÎZ ed-DEBBÂĞ
Hızıriyye tarikatının kurucusu olarak kabul edilen Faslı mutasavvıf.
ABDÜLGAFÛR-i LÂRÎ
Abdurrahman-ı Câmî’nin önde gelen müridlerinden, âlim ve mutasavvıf.
ABDÜLHAFÎZ el-ALEVÎ
Alevî (Filâlî) hânedanına mensup Fas sultanı (1908-1912).
ABDÜLKĀDİR, Şeyh
Hindistanlı devlet adamı ve yazar.
ABDÜLKERÎM-i MÜNŞÎ
Leknev veya Kanpûr’da yaşamış bir Hint-İran tarihçisi.
ÂDEM b. EBÛ İYÂS
Tefsir ve hadis âlimi.
AFÜV
Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri.
ÂGEHÎ, Muhammed Rızâ
Türkistan’da Hîve’de yaşamış Türk tarihçisi ve şairi.
AHMED el-MENÎNÎ
Osmanlı âlimi, tarihçi, edip ve muhaddis.
el-AHRUFÜ’s-SEB‘A
Kur’ân-ı Kerîm’in lafızları ve kıraati ile ilgili yedi vecih veya lehçe.
ALÎM
Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri.
ALLAH / 2. Bölüm: EDEBİYAT
Kâinatı yaratan ve idare eden en yüce varlık.
AMMÛRİYE
İçbatı Anadolu’da İstanbul’dan Çukurova’ya giden eski Bizans askerî yolu üzerinde bugün harabeleri bulunan eski bir şehir ve kale.
AZÎM
Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri.
AZÎZ
Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri.
el-BAHRÜ’l-MUHÎT
Ebû Hayyân el-Endelüsî’nin (ö. 745/1344) nahvî-edebî tefsiri.
BA‘L
Başta Ken‘ânîler olmak üzere eski Yakındoğu topluluklarının çoğunda Tanrı’ya verilen ad.
BÂLİŞ
Moğollar’da bir para birimi.
BÂRGÂH
Selçuklular ve diğer bazı devletlerde hükümdarın sarayını ifade eden bir tabir.
BÂRÛNÎ, Süleyman Paşa
Libyalı siyasî lider.
BEDΑ
Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri.
BEKRÎ, Ebü’l-Hasan el-Kasasî
İslâmiyet’in ilk yıllarına dair hayal mahsulü hikâyeleriyle tanınan bir müellif.
BELHÎ, Ali b. Ahmed
IV. (X.) yüzyılın ikinci yarısında yaşadığı bilinen astronom ve matematikçi.
BENHÂ
Aşağı Mısır’da bir şehir.
BER
Allah’ın isimlerinden (esmâ-i hüsnâ) biri.
BEREHÛT
Yemen’de Bi’riberehût adlı ünlü mağaranın bulunduğu vadi.
BESMELE / 1. Bölüm
“Rahmân ve rahîm olan Allah’ın adıyla” anlamına gelen “Bismillâhirrahmânirrahîm” cümlesinin adı.
BEYHAKĪ SEYYİDLERİ
Keşmir’in müslümanlar tarafından fethinden sonra XV-XVI. yüzyıllarda siyasî hayatta etkili olan bir sülâle.
BİKĀÎ
Müfessir, muhaddis, Şâfiî fakihi, tarihçi ve edip.
el-BURHÂN fî ULÛMİ’l-KUR’ÂN
Zerkeşî’nin (ö. 794/1392) Kur’an ilimlerine dair eseri.
el-CÂMİ‘ li-AHKÂMİ’l-KUR’ÂN
Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî’nin (ö. 671/1273) Kur’ân-ı Kerîm tefsiri.
CELÂLZÂDE SÂLİH ÇELEBİ
Kanûnî Sultan Süleyman devrinin tanınmış âlimi.
ÇİN / 1. Bölüm
Asya’nın doğusunda dünyanın en kalabalık ülkesi.
DÂBBETÜ’l-ARZ
Kıyamet alâmetlerinden biri olarak kabul edilen yaratık.
DANİMARKA / 1. Bölüm
Kuzey Avrupa’da ülke.
DECCÂL / 2. Bölüm: İslâmiyet'te Deccâl
İlâhî dinlerde kıyamet alâmetlerinden sayılan ve insanları doğru yoldan saptırmaya çalışacağı kabul edilen olağan üstü güçlere sahip kişi.
DİPLOMATİK / 2. Bölüm: İslam Devletlerinde Diplomatik
Belgelerin özelliğini inceleyen bilim dalı.
DİŞ KİRASI
Eski ramazanlarda iftara gidilen saray ve konaklarda misafirlere verilen hediyeler için kullanılan bir tabir.
ed-DÜRRÜ’l-MENSÛR
Süyûtî’nin (ö. 911/1505) rivayet tefsiri.
ENCÜMEN-i ŞUARÂ
XIX. yüzyılın ikinci yansında bir grup şairin meydana getirdiği edebî topluluk.
EROL, Muhammed Râşid
Nakşibendî-Hâlidî şeyhi.
EŞREFÎ
Memlükler tarafından Mısır’da basılan ve daha sonra diğer İslâm devletlerinde de basılıp kullanılan altın sikke.
FEZLEKE
Osmanlı bürokrasisinde özet karşılığı olarak raporların sonuç kısmı veya tahkikat evrakı için kullanılan terim.
FİNLANDİYA / 1. Bölüm
Kuzey Avrupa’da ülke.
FRANSA / 1. Bölüm
Batı Avrupa’da ülke.
GOETHE, Johann Wolfgang von
İslâmiyet’e yakınlık duyduğu bilinen Alman edip ve şairi.
GÜMRÜK / 1. Bölüm
Ticaret mallarının devletler arası, bazan da devlet içi sınırlardan geçişinde alınan vergi.
GÜMÜŞ / 1. Bölüm
Tarih boyunca daha ziyade para ve ziynet eşyası yapımında kullanılan değerli bir maden.
HÂFIZ-ı EBRÛ
Timurlular döneminin ünlü tarihçi ve coğrafyacılarından.
HÂRİKULÂDE / 2. Bölüm: Tabiat Kanunları ve Hârikulâde
Alışılmışın dışında tabiattaki işleyişi belirli zamanlarda bozan tabiat üstü olaylar için kullanılan terim.
HASAN-ı BASRÎ / 2. Bölüm: Literatür
Basralı meşhur tâbiî, âlim ve zâhid.
HAYDAR
Hz. Ali’nin lakabı.
HOCA
İslâm ülkelerinde, özellikle Türkiye ve İran’da eğitim, bürokrasi, ticaret ve maliye alanlarında çeşitli meslek erbabı için kullanılan bir unvan.
HOLLANDA / 1. Bölüm
Kuzey Avrupa’da ülke.
HULÛSİ EFENDİ, Osman
Nakşibendî-Hâlidî şeyhi.
HÜNKÂR
Osmanlı padişahları için kullanılan bir unvan.
HÜSEYİN ŞAH ŞARKĪ
Cavnpûr’da hüküm süren Şarkî Sultanlığı’nın son hükümdarı (1458-1495).
IRAK / 7. Bölüm: Irak Türkleri
Ortadoğu’da bir İslâm ülkesi.
İBN BÂMŞÂD
X. yüzyıl astronom ve matematikçisi.
İBNÜ’n-NAKĪB el-HALEBÎ
Hekim ve çok yönlü âlim.
İLELÜ’l-HADÎS
Hadislerin sıhhatini zedeleyici mahiyetteki gizli sebepleri inceleyen ilim.
ÎSÂ NÛREDDİN
Geleneksel ekolün temsilcisi, sûfî düşünür.
İSHAK PAŞA
Osmanlı vezîriâzamı.
İSLÂMCILIK / 1. Bölüm
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde ortaya çıkan dinî-siyasî ideoloji.
The ISLAMIC QUARTERLY
İslâm kültürü hakkında İngiltere’de üç ayda bir çıkan akademik dergi.
İSMÂİL MA‘ŞÛKĪ
Bayramî-Melâmî tarikatına mensup sûfî.
İSPANYA / 1. Bölüm
Avrupa’nın güneybatısındaki İber yarımadasında yer alan ülke.
İSRAİL / 4. Bölüm: İSLÂM ARAŞTIRMALARI
Akdeniz’in güneydoğu kıyısında bir devlet.
İSTANBUL / 5. Bölüm
Marmara bölgesinde Türkiye’nin en büyük şehri ve aynı adı taşıyan küçük bir ilin merkezi.
İSVEÇ / 1. Bölüm
Kuzey Avrupa’da ülke.
el-İŞÂA li-EŞRÂTİ’s-SÂA
Berzencî’nin (ö. 1103/1691) kıyamet alâmetlerine dair eseri.
KANDİLLİ RASATHÂNESİ
Osmanlı döneminde kurulup çalışmalarına halen Boğaziçi Üniversitesi bünyesinde devam eden rasathâne.
KANUN / 1. Bölüm
Bir devlette yetkili kamu organı tarafından çıkarılan uyulması zorunlu, genel, sürekli ve soyut hukuk kuralları anlamında bir hukuk terimi.
KARABACEK, Josef Ritter von
Avusturyalı şarkiyatçı.
KARADENİZ / 2. Bölüm: TARİH
Balkan ve Anadolu yarımadalarıyla Kafkasya arasında uzanan iç deniz.
KARLOFÇA / 1. Bölüm
Yugoslavya’da Sirem bölgesinde tarihî bir kasaba.
KASSÂB
Hadis ve tefsir âlimi.
KAZIMIRSKI, Albin (Albert) de Biberstein
Polonya asıllı Fransız şarkiyatçısı.
KELÂNTER
Bir bölgenin veya bir şehrin temsilcisi, önde geleni anlamında özellikle İran sahasında kullanılan unvan.
KIPTÎLER
Mısır’ın yerli ve hıristiyan halkı için kullanılan isim.
KIRIM / 1. Bölüm
Karadeniz’in kuzeyinde tarihî bir yarımada ve Ukrayna’ya bağlı özerk cumhuriyet.
KIEPERT
Yaptıkları Türkiye haritalarıyla tanınan baba-oğul iki Alman coğrafya ve kartografi uzmanı.
KOCA SEKBANBAŞI RİSÂLESİ
Nizâm-ı Cedîd’i savunma amacıyla yazılan risâle.
KOCABAŞI
Osmanlılar’da gayri müslim cemaatlerin ileri gelenlerine verilen ad.
KUR’AN / 4. Bölüm: İ‘CÂZI ve ÜSLÛBU
İslâm dininin kutsal kitabı.
KUTADGU BİLİG
Yûsuf Has Hâcib tarafından XI. yüzyılda yazılmış, Türk dilinin, edebiyatının ve kültür tarihinin en önemli kaynaklarından.
KUYRUKLU BUYRULDU
Osmanlı malî bürokrasisinde defterdarların imzalarına ve bu imzaları taşıyan belgelere verilen ad.
LUTHER, Martin
Protestan mezhebinin kurucusu ve Alman teologu.
LÜBNAN / 1. Bölüm
Ortadoğu’da Akdeniz’e kıyısı olan ülke.
MAHMÛD PAŞA el-FELEKÎ
Mısırlı astronomi âlimi, coğrafyacı, mühendis ve devlet adamı.
MEÂNİ’l-ÂSÂR
Tahâvî’nin (ö. 321/933) muhtelifü’l-hadîse dair eseri.
MECİDİYE
Osmanlılar’da bir tür altın ve gümüş para.
MEHMED İHSAN EFENDİ
Dinî ilimler ve Türkiyat müderrisi.
MEHMED PAŞA, Gürcü
Osmanlı vezîriâzamı.
MELÂMİYYE / 1. Bölüm
Melâmet anlayışını benimseyenlerin oluşturduğu tasavvuf akımı ve tarikat.
MELÂMİYYE / 2. Bölüm
Melâmet anlayışını benimseyenlerin oluşturduğu tasavvuf akımı ve tarikat.
MENŞUR / 3. Bölüm: Osmanlılar'da Menşur
Hükümdar tarafından yapılan bir tayini, bir görev veya muafiyeti yahut iktâ tevcihini bildiren belge.
MEST
Ev içinde ve üzerine başka bir ayakkabı geçirmek suretiyle dışarıda giyilen bir ayakkabı türü.
MONTAGU, Lady Mary Wortley
İngiliz seyyahı ve yazar.
MUHAMMED ABDULLAH DİRÂZ
Mısırlı âlim ve fikir adamı.
MUHAMMED b. EBÜ’l-FETH
Mısırlı astronomi âlimi.
MUHTELİFÜ’l-HADÎS
Birbirine zıtmış gibi görünen hadisleri inceleyen bilim dalı.
MUSTAFA EFENDİ, Çatalsakal
Celvetî zâkirbaşısı ve dinî eserler bestekârı.
MUSTAFA KEMAL ATATÜRK / 6. Bölüm: MUSTAFA KEMAL ATATÜRK KRONOLOJİSİ
Türk Kurtuluş Savaşı’nın önderi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve ilk cumhurbaşkanı.
MUVAKKİTHÂNE
Muvakkitlerin görev yaptığı yer.
MUZTARİB
Sened veya metinleri arasında çözümsüz ihtilâf bulunan hadis anlamında terim.
MÜNECCİMBAŞI
Osmanlılar’da astronomi ve astrolojiyle ilgili işlere bakan görevli.
MÜSTAHFIZ
Osmanlı askerî teşkilâtında kale muhafızları için kullanılan terim.
MÜŞKİLÜ’l-ÂSÂR
Tahâvî’nin (ö. 321/933) müşkilü’l-hadîs konusundaki eseri.
MÜŞKİLÜ’l-HADÎS
İbn Fûrek’in (ö. 406/1015) haberî sıfatlara ilişkin meşhur hadislerin yorumuna dair eseri.
OSMAN BEY, Hamâmîzâde
Neyzen ve dinî eserler bestekârı.
RÂGIB PAŞA
Osmanlı sadrazamı, diplomat, şair ve tarihçi.
RASATHÂNE
Astronomi gözlemleri yapılan kuruluş, gözlemevi.
RIDVÂN el-FELEKÎ
Mısırlı astronomi bilgini ve alet yapımcısı.
RIZVÎ, Seyyid Athar Abbas
Hindistanlı âlim.
RİFAT SÜLEYMAN EFENDİ
Bestekâr, devlet adamı.
ROSS, Edward Denison
İngiliz şarkiyatçısı.
SA‘D b. HAYSEME
Bedir Gazvesi’nde şehid düşen sahâbî.
SAÎD
İman edip iyi ameller işlemesi sayesinde âhirette mutluluğa erecek mümin anlamında bir terim.
SAÎD b. ÂMİR
Sahâbî.
SAÎD b. ÂS
Sahâbî, vali ve kumandan.
SEKÛNÎ
Eş‘arî kelâmcısı.
SEMERKANT RASATHÂNESİ
İslâm dünyasında kurulan ikinci büyük rasathâne.
SIRAT
Cehennem üzerine kurulacak köprü anlamında bir terim.
SİMKEŞHÂNE
Osmanlılar’da devlet emrindeki altın, gümüş ve sırma işlemecilerinin topluca çalıştığı yer.
SİYÂLKÛTÎ
Dil, belâgat, tefsir, kelâm ve mantık alanlarında hâşiyeleriyle tanınan Hindistanlı âlim.
SMITH, Wilfred Cantwell
Kanadalı dinler tarihçisi ve şarkiyatçı.
SUNGUR
Adı Türkler’de şahıs ismi olarak da kullanılan bir avcı kuş.
ŞEFİK MEHMED EFENDİ
Osmanlı vak‘anüvisi, şair.
ŞEKERZÂDE FEYZULLAH SERMED
Matematikçi, hattat ve şair.
ŞEM‘DÂNÎZÂDE SÜLEYMAN EFENDİ
Mür’i’t-tevârîh adlı eseriyle meşhur olan Osmanlı tarihçisi.
ŞÜHDE el-KÂTİBE
Bağdatlı kadın muhaddis.
TIBB-ı NEBEVÎ
Hz. Peygamber’in sağlıkla ilgili değerlendirme ve tavsiyeleri, bunlar üzerine oluşan literatür.
TIRÂD ez-ZEYNEBÎ
Iraklı muhaddis ve nakībü’n-nükabâ.
TOPHÂNE
Osmanlı Devleti’nde top dökümünün yapıldığı yer.
TRABLUSŞAM / 2. Bölüm: Osmanlı Dönemi
Lübnan’da tarihî bir liman şehri.
UBEYDULLAH EFENDİ
Son dönem fikir ve siyaset adamlarından, maceraperest İttihatçı.
UGAN, Zakir Kadiri
Tatar asıllı tarihçi, mütercim.
UMEYR b. SA‘D
Sahâbî.
YÂSİR b. ÂMİR
İslâm tarihinde şehid olan ilk erkek sahâbî.
ZELLE
Mükellefin bir kastı olmadan yaptığı yanlış veya işlediği günah anlamında terim.
ZEYD b. HUBÂB
Kûfeli muhaddis.
ALİ PAŞA, Moldovancı
Osmanlı sadrazamı.
DERVİŞ MEHMED PAŞA
Osmanlı sadrazamı.
HACI İBRÂHİM SULTAN
Osmanlılar’ın kuruluş devrinde Akşehir’de yaşayan sûfî.
İSMET MEHMED EFENDİ
Müderris ve hattat.
MEHMED SELİM SIRRI PAŞA
Osmanlı sadrazamı.
MUSÂHİPLİK
Alevîlik’te iki erkek ve eşleri arasında kurulan bir tür yakınlık ve dostluk bağı anlamında terim.
MUSTAFA EFENDİ, Tavukçubaşı Damadı
Osmanlı diplomatı ve sefâretnâme yazarı.
PÎR MUHAMMED KÜFREVÎ
Nakşibendî-Hâlidî şeyhi.
SAGUNİ, Ali Han Töre
Türkistanlı din âlimi ve devlet adamı.
SANCAK-ı ŞERİF
Hz. Peygamber’in sancağı için kullanılan tabir.
SAVVÂF, Muhammed Mahmûd
Iraklı âlim ve İslâmî hareket lideri.
TAMÂNÎ, Hüseyin Rıfkı
Mühendishâne başhocası, matematikçi.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.