MEHMET İPŞİRLİ

Müellif toplam 192 madde veya madde bölümü telif etmiştir.
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne katkıda bulunduğu ilim dalları:
    Türk Tarihi ve Medeniyeti, İslâm Tarihi ve Medeniyeti
Müellifin özgeçmişi
Müellifin özgeçmişi hazırlanıyor...
Müellifin telif ettiği maddeler veya madde bölümleri
ABDULLAH EFENDİ, Ebezâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDULLAH EFENDİ, Tatarcık
III. Selim’e sunduğu lâyiha ile tanınan devlet adamı.
ABDULLAH EFENDİ, Yenişehirli
Lâle Devri’nin meşhur şeyhülislâmı.
ABDULLAH NÂİLÎ PAŞA
Osmanlı sadrazamı ve müellifi.
ABDURRAHMAN EFENDİ, Kocahüsamzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDURRAHMAN NESÎB EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDÜLKADİR HAMÎDÎ ÇELEBİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDÜLKADİR ŞEYHÎ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDÜLVEHHÂB EFENDİ, Yâsincizâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDÜRRAHİM EFENDİ, Hoca
Osmanlı şeyhülislâmı.
ABDÜRRAHİM EFENDİ, Menteşzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
AHÎZÂDE HÜSEYİN EFENDİ
İdam edilen ilk Osmanlı şeyhülislâmı.
AHMED EFENDİ, Ebûbekirefendizâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
AHMED EFENDİ, Müftîzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
AHMED MUHTAR BEYEFENDİ, Molla Bey
Osmanlı şeyhülislâmı.
AHMED MUHTAR EFENDİ, Turşucuzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
AHMED REŞİD EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ALÂEDDİN ARABÎ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ANADOLU / 7. Bölüm: İdarî ve Adlî Sistem
Türkiye’nin Asya kıtası üzerinde bulunan kesimi.
ANADOLU / 10. Bölüm: Eğitim ve Öğretim
Türkiye’nin Asya kıtası üzerinde bulunan kesimi.
ARAPZÂDE ATÂULLAH EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ARAPZÂDE MEHMED ÂRİF EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ÂRİF EFENDİ, Meşrepzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
ARPA EMİNİ
Osmanlılar’da saray ahırlarının ve ordunun ihtiyacı olan arpayı temin etmekle görevli saray memuru.
ARZUHAL
Bir istek veya şikâyetin üst makama duyurulması, bunun için sunulan yazı, dilekçe.
ÂSAF
İslâm dünyasında vezir karşılığı veya vezirin sıfatı olarak kullanılan bir terim.
ÂSAFNÂME
Osmanlı sadrazamlarından Lutfi Paşa’nın (ö. 1564) Osmanlı devlet teşkilâtına dair risâlesi.
ÂSIM EFENDİ, Mekkîzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
ÂŞİR EFENDİ
Kurduğu kütüphane ile meşhur olan Osmanlı şeyhülislâmı.
ATÂ BEY, Tayyarzâde
Osmanlı tarihçisi ve devlet adamı.
ATÂULLAH MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ATÂULLAH MEHMED EFENDİ, Topal
Osmanlı şeyhülislâmı.
ATİK ALİ PAŞA
Osmanlı vezîriâzamı.
AVÂRIZ VAKFI
Bir köy veya mahalle halkının ödemekte güçlük çektikleri avârız, kürekçi bedeli ve diğer ihtiyaçlarına sarfedilmek üzere kurulmuş olan akar ve para vakfı.
AVNİ ÖMER EFENDİ
Osmanlı devlet adamı ve kanunnâme müellifi.
AYASOFYA KÜRSÜ ŞEYHLİĞİ
Ayasofya’da âlim şeyhlerin cuma namazından sonra vaaz etmeleri için tahsis edilmiş bir görev.
AYN ALİ EFENDİ
XVII. yüzyıl Osmanlı müellifi ve defter-i hâkānî emini.
BÂB-ı HÜMÂYUN / 2. Bölüm: Teşkilât
Topkapı Sarayı denilen Sarây-ı Cedîd’in dışarıya açılan en büyük kapısı.
BAB MAHKEMESİ
Osmanlı Devleti’nde büyük şehir kadılarının yardımcısı olan nâiblerin başkanlık yaptığı mahkeme.
BÂB-ı MEŞÎHAT
Osmanlı Devleti’nde özellikle Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra şeyhülislâmların resmî dairelerine verilen ad.
BÂBIÂLİ / 1. Bölüm: TARİH
XVIII. yüzyılın sonlarından itibaren Paşa Kapısı ve Sadâret Dairesi, nezâretlerin kurulmasından sonra da Osmanlı hükümeti mânasında kullanılan bir tabir.
BAHÂÎ MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı ve şairi.
BEYLERBEYİ
Osmanlı taşra teşkilâtında en büyük idarî birim olan eyaletin askerî ve idarî âmiri.
BEYLİKÇİ
Dîvân-ı Hümâyun’a bağlı Beylikçi, Ruûs ve Tahvil kalemlerinin âmiri ve reîsülküttâbın yardımcısı.
BEZİRGÂN
Eskiden ticaret, sarraflık, resmî ve özel müesseselere mal temini işleriyle uğraşan büyük tüccar.
BİLÂD-ı SELÂSE
İstanbul ile kullanıldığında Galata, Üsküdar ve Eyüp, bazan tek başına kullanıldığında ise İstanbul, Bursa ve Edirne kadılıklarını ifade eden bir tabir.
BİTİK
Eski Türkçe’de kitap, mektup, yazı; hüküm, emirnâme anlamlarında kullanılan bir terim.
BOSTANZÂDE MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
BUK‘A
İslâm dünyasında türbe, zâviye ve özellikle eğitim yeri için kullanılan bir terim.
CÂBÎ
Osmanlılar’da vakıflara ait kira ve gelirleri toplayan görevli.
CANFEDÂ HATUN
III. Murad zamanında sarayın harem dairesinin nüfuzlu kethüdâsı.
CELÎLÎ
1726-1834 yılları arasında Musul eyaletinde birçok ferdi valilik yapmış olan bir yerli aile.
CEMÂLEDDİN EFENDİ, Hâlidefendizâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
CER
Eskiden medrese talebelerinin üç aylarda dinî hizmetlerde bulunmak ve halkı aydınlatmak için kasaba ve köylere gitmelerini ifade eden bir tabir.
CERDE
Osmanlılar zamanında müslümanların güven içinde hacca gidip gelmelerini sağlamak maksadıyla kurulan hafif süvari birliği.
CİHET
Vakıfların çeşitli dinî, sosyal ve kültürel hizmetlerini sürdürebilmeleri için tahsis edilmiş olan görevlere verilen ad.
CUMA SELÂMLIĞI
Osmanlılar’da hükümdarın halka açık bir camide cuma namazı kılması ve bu arada yapılan merasim için kullanılan tabir.
ÇATALCALI ALİ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ÇELEBİ
Asil, zarif, okumuş, bilgili kimseler için kullanılan bir unvan.
ÇİVİZÂDE MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ÇİVİZÂDE MUHYİDDİN MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ÇİVİZÂDELER
XV-XVIII. yüzyıllarda birçok âlim yetiştiren tanınmış bir Osmanlı ailesi.
ÇÖMEZ
Müderrislere ve henüz icâzet almamış olmakla birlikte medresede oda sahibi olan dânişmendlere hizmet eden talebelere verilen ad.
DAHİLİYE NEZÂRETİ
Osmanlı Devleti’nde 1836’da kurulan ve Cumhuriyet döneminde İçişleri Bakanlığı adını alan teşkilât.
DAMADZÂDE AHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÂNİŞMEND
Genellikle icâzet alma seviyesine gelmiş, medresede oda sahibi talebeler için kullanılan terim.
DEBBAĞZÂDE MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DERS VEKÂLETİ
Medreselerdeki eğitim ve öğretimi düzenlemek üzere şeyhülislâmlık makamına bağlı olarak kurulan daire.
DERSİÂM
Medreselerde öğrencilere, camilerde halka açık ders verme yetkisine sahip müderris için kullanılan unvan.
DERVİŞ MEHMED PAŞA
Osmanlı sadrazamı.
DEVHATÜ’l-MEŞÂYİH
Müstakimzâde Süleyman Sâdeddin Efendi’nin (ö. 1787) Osmanlı şeyhülislâmlarına dair biyografik eseri.
DEVHATÜ’n-NÜKABÂ
Topal Rifat Efendi’nin (ö. 1293/1876) nakîbüleşraf biyografilerine dair eseri.
DUÂGÛ
Osmanlı devlet teşkilâtında ve tarikat hiyerarşisinde bir unvan.
DÜRRÎ MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÜRRÎZÂDE ABDULLAH BEYEFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÜRRÎZÂDE ABDULLAH EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÜRRÎZÂDE MEHMED ÂRİF EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÜRRÎZÂDE MEHMED ATÂULLAH EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÜRRÎZÂDE MUSTAFA EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
DÜRRÎZÂDELER
Tanınmış bir Osmanlı ulemâ ailesi.
EBÛSAİD MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
EBÜLMEYÂMİN MUSTAFA EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
EHL-i ÖRF
Osmanlı Devleti’nde padişahın icraî, idarî ve askerî yetkilerini temsil eden, ulemâ dışında kalan görevliler.
ELÇİ
Bir devleti temsil etmek üzere başka bir devlet nezdinde görevlendirilen diplomat.
EMAN / 2. Bölüm: Osmanlı Dönemi
İslâm ülkesine girmek veya İslâm ordusuna teslim olmak isteyen bir yabancıya verilen can ve mal güvencesi.
ENDERUN
Osmanlılar’da idarî ve askerî kadronun yetiştirilmesi için teşkil edilen saray eğitim kurumu.
ESAD EFENDİ, Sâlihzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
ESÎRÎ MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
FENÂRÎZÂDE MUHYİDDİN ÇELEBİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
FENÂRÎZÂDE MUHYİDDİN MEHMED ŞAH
Osmanlı âlimi, kazasker.
FERHAD PAŞA
Osmanlı vezîriâzamı.
FERRÂŞ
Halife ve sultanların yatak ve halılarını seren, çadırlarını kuran kişi; cami, medrese gibi vakıf eserlerinin temizlik işleriyle uğraşan görevli.
FEYZULLAH EFENDİ, Damadzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
FEYZULLAH EFENDİ, Ebûsaidzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
GALATA SARAYI
Enderun’a ve Kapıkulu Sipahi Ocağı’na öğrenci ve aday yetiştiren en uzun ömürlü saray mektebi.
GÜLNÛŞ EMETULLAH SULTAN
Osmanlı Padişahı IV. Mehmed’in zevcesi, II. Mustafa ve III. Ahmed’in annesi.
HÂCEGÂN
Osmanlı bürokrasisinde önemli kalem âmirleri için kullanılan bir tabir.
HACIHASANZÂDE EFENDİ
İlk Anadolu kazaskeri.
HALİL EFENDİ, Çerkez
Osmanlı şeyhülislâmı.
HALİL NÛRİ
Osmanlı vak‘anüvisi.
HANEFÎ MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
HAREM / 2. Bölüm: Osmanlı Devleti'nde Harem
Ev, konak ve saraylarda kadınlara ayrılan bölüm.
HASAN FEHMİ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
HAYRİ EFENDİ, Mustafa
Osmanlı şeyhülislâmı.
HAYRULLAH EFENDİ, İmâm-ı Sultânî
Osmanlı şeyhülislâmı.
el-HITATÜ’l-MAKRÎZİYYE
Memlüklü tarihçisi Makrîzî’nin (ö. 845/1442) Mısır topografyası ve tarihi hakkındaki eseri.
HİKR
Vakıf arazinin uzun süreli kiralanmasını ifade eden bir terim.
HUZUR DERSLERİ
Osmanlılar’da 1759’dan 1924 yılında hilâfetin kaldırılmasına kadar ramazan ayında padişahın huzurunda yapılan tefsir dersleri.
HUZUR MÜRÂFAASI
Osmanlılar’da itiraz edilen bir davanın sadrazamın huzurunda yeniden görülmesini ifade eden bir tabir.
HÜKÜMET / 2. Bölüm: Osmanlı Devleti'nde Hükümet
Devletin yönetim biçimi ve yönetim organı.
HÜSÂMEDDİN EFENDİ, Âtıfzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
HÜSEYİN HÜSNÜ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ISLAHAT / 1. Bölüm
Özellikle Osmanlılar’da çeşitli alanlarda yeniden yapılanma, bozulan kurumları çağdaş ihtiyaçlara göre eski haline getirme ve yenileme faaliyet ve düşüncelerini ifade eden terim.
İBRÂHİM BEYEFENDİ, İvazpaşazâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
İBRÂHİM EFENDİ, Haydarîzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
İBRÂHİM EFENDİ, Seyyid
Osmanlı şeyhülislâmı.
İKİNDİ DİVANI
Osmanlılar’da sadrazam divanına verilen ad.
İLMİYE
Osmanlı Devleti’nde eğitim, yargı, fetva ve diyanet teşkilâtını oluşturan medrese menşeli ulemâ sınıfı.
İLMİYYE SALNÂMESİ
Şeyhülislâmlık tarafından çıkarılan tek salnâme.
İSTANBUL KADILIĞI
Osmanlı döneminde İstanbul’un hukukî, beledî, asayiş ve kısmen idarî işlerine bakan kaza teşkilâtı.
İŞÂRET-i ALİYYE
Şeyhülislâmın kendi yetki alanına giren karar ve icraatını sadrazama teklifi için kullanılan tabir.
KADIZÂDE, Ahmed Şemseddin
Osmanlı şeyhülislâmı.
KADIZÂDE MEHMED TÂHİR
Osmanlı şeyhülislâmı.
KALEMİYE
Osmanlı bürokrasi sistemini oluşturan çeşitli dairelerin görevlilerini ifade eden bir tabir.
KALKAŞENDÎ
Memlüklü tarihçisi, âlim ve münşî.
KAPI HALKI
Osmanlı Devleti’nde devlet ricâlinin sivil ve resmî her türlü işlerinde hizmet gören adamları.
KARA HALİL EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
KAYSERİ / 1. Bölüm
İç Anadolu bölgesinde şehir ve bu şehrin merkez olduğu il.
KAZASKER
İslâm tarihinde askerler arasındaki davalara bakan ordu kadısı, Osmanlılar’da Dîvân-ı Hümâyun’un üyesi, yargı ve eğitim teşkilâtının sorumlusu.
KIYAFET / 2. Bölüm: Osmanlı Dönemi
Giyim kuşam; giyinme biçimi, kılık.
KOCA SİNAN PAŞA
Osmanlı sadrazamı.
LAKAP / 2. Bölüm: Osmanlılar'da Lakap
Bir kimseye asıl adından ayrı olarak sonradan takılan ikinci ad; şeref pâyesi; halife ve sultanların hâkimiyet alâmeti.
LUTFİ PAŞA
Osmanlı vezîriâzamı.
MAHMUD EFENDİ, İmâm-ı Şehriyârî
Osmanlı şeyhülislâmı.
MAHREÇ
Osmanlı ilmiye ve eğitim teşkilâtında değişik anlamlarda kullanılan bir terim.
MAHZAR
Resmî makamlara şikâyet, talep, teşekkür vb. hususlar için sunulan çok imzalı arzuhal.
MANSIB
Osmanlı devlet teşkilâtında vakıf görevleri dışındaki memuriyetler için kullanılan terim.
MEDRESE / 2. Bölüm: Osmanlı Dönemi
İslâm tarihinde eğitim ve öğretim kurumlarının genel adı.
MEDRESETÜ’l-KUDÂT
Şer‘î mahkemelere hâkim yetiştirmek üzere şeyhülislâmlığa bağlı olarak kurulan hukuk medresesi.
MEHMED EFENDİ, Hocazâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MEHMED EMİN EFENDİ, Hayâtîzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MEHMED EMİN EFENDİ, Sâlihefendizâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MEHMED ESAD EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MEHMED ZEYNÎ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MESUD EFENDİ, Hocazâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MİNKĀRÎZÂDE YAHYÂ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MİRZA MUSTAFA EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MİRZAZÂDE MEHMED SAİD EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MİRZAZÂDE ŞEYH MEHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MOLLA ABDÜLKERİM EFENDİ
Osmanlı müftüsü.
MOLLA ZEYREK
Osmanlı âlimi.
MUÎD AHMED EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
MUSÂHİB
Osmanlı sarayında padişahın yanında bulunan ve bir nevi danışmanlık yapan görevli.
MUSTAFA EFENDİ, Bâlîzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MUSTAFA EFENDİ, Bolevî
Osmanlı şeyhülislâmı.
MUSTAFA EFENDİ, Feyzullahefendizâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MUSTAFA EFENDİ, Hamîdîzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MUSTAFA EFENDİ, Memekzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
MÜDERRİS / 2. Bölüm: Osmanlılar'da
Medresede ders veren yüksek rütbeli hoca.
MÜLÂZEMET
İlmiye mesleği adaylarının meslekî stajları ve görev bekleme süreleri için kullanılan terim.
NÂİB / 2. Bölüm: Osmanlılar'da
İslâm devletlerinde hükümdar, vali, kadı gibi devlet ricâlinin vekili, temsilci veya yardımcısı.
NAÎMÂ
İlk resmî Osmanlı vak‘anüvisi, tarihçi.
OSMANLILAR / 3. Bölüm
Batı Anadolu’nun kuzeyinde bir Türkmen beyliği olarak ortaya çıkıp üç kıtaya yayılan ve kurucusunun adıyla anılan Türk-İslâm dünyasında en uzun ömürlü devlet (1300-1922).
PAŞMAKÇIZÂDE ABDULLAH EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
PAŞMAKÇIZÂDE ALİ EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
PAŞMAKLIK
Osmanlılar’da hânedana mensup kadınlara tahsis edilen arazi için kullanılan bir terim.
SÂDEDDİN EFENDİ, Mehmed
Osmanlı şeyhülislâmı.
SÂDIK MEHMED EFENDİ, Sadreddinzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
SÂDÎ ÇELEBİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
SADRAZAM
Osmanlılar’da devlet idaresinin padişah vekili olarak önde gelen sorumlusu, başvezirin unvanı.
SAH
Resmî belgelerle yazma kitaplarda rastlanan doğrulama ve karşılaştırma işareti.
SELÂNİKÎ MUSTAFA EFENDİ
Osmanlı tarihçisi.
SULH / 3. Bölüm: Osmanlılar'da
Barış esasına dayalı uluslararası ilişkileri ve bu amaçla yapılan antlaşmaları ifade eden bir terim.
SUN‘ULLAH EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ŞEYHÜLİSLÂM
Osmanlılar’da ilmiye teşkilâtının başındaki âlimin unvanı.
TÂCÜ’t-TEVÂRÎH
Hoca Sâdeddin Efendi’nin (ö. 1008/1599) Osmanlı tarihine dair eseri.
TAŞKÖPRİZÂDELER
Bir Osmanlı ulemâ ailesi.
TEBDİL GEZMEK / 2. Bölüm: Osmanlılar'da
Hükümdarların tanınmamak için kıyafet değiştirerek denetleme amacıyla halk arasında dolaşmalarını ifade eden bir tabir.
TEKAÜT
Osmanlılar’da emeklilik için kullanılan terim.
TEMLİKNÂME
İslâm devletlerinde bilhassa devlete hizmeti geçenlere hükümdar tarafından mülk olarak verilen yerlerin belgesini ifade eden terim.
UNVAN / 2. Bölüm: Osmanlılar
Bir kimsenin temsil ettiği makam veya göreviyle ilgili olarak anıldığı ad ya da sıfat, hükümdarlık alâmeti.
UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı
Osmanlı tarihçisi.
VASSÂF ABDULLAH EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
YAHYÂ TEVFİK EFENDİ
Osmanlı şeyhülislâmı.
ZEKERİYYÂ EFENDİ, Bayramzâde
Osmanlı şeyhülislâmı.
KÜREK CEZASI
Osmanlı donanmasının insan gücünü karşılamak üzere XVI. yüzyılda ihdas edilen bir ceza.